Kiedy można odmówić składania zeznań?

Oskarżony, a wcześniej podejrzany, ma prawo odmówić składania wyjaśnień. Jest to jego podstawowe prawo. Może też odmówić odpowiedzi na pytania. Nie musi podawać żadnego powodu odmowy, nie można go też zmuszać do odpowiedzi.

Inaczej sytuacja wygląda w przypadku świadków. Każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania. Są jednak przypadki, kiedy prawo umożliwia zwolnienie się z tego obowiązku.

Kiedy można odmówić składania zeznań?

Prawo do odmowy zeznań przysługuje osobie najbliższej. Zgodnie z art. 115 § 11 kodeksu karnego:

Osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.

Prawo to przysługuje pomimo ustania małżeństwa lub przysposobienia, czyli także po rozwodzie.

Oprócz tego prawo odmowy przysługuje świadkowi, który w innej toczącej się sprawie jest oskarżony o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem.

Kiedy można skorzystać z prawa do odmowy zeznań?

Z prawa do odmowy zeznań można skorzystać najpóźniej przed rozpoczęciem pierwszych zeznań przed sądem pierwszej instancji. Poprzednio złożone zeznania nie mogą służyć za dowód ani zostać odtworzone.

Oznacza to, że nawet jeśli złożyliśmy zeznania na Policji albo przed prokuratorem, to można się z nich wycofać w sądzie. Nie będą one służyły za dowód. Sąd nie będzie mógł ich wykorzystać. Odmówić składania zeznań można jednak najpóźniej przy pierwszym stawiennictwie w sądzie. Gdy w sądzie zaczniemy zeznawać, to nie można później skorzystać już z prawa do odmowy.

Kiedy można odmówić odpowiedzi na pytania?

Gdy nie jesteśmy osobą najbliższą dla oskarżonego, nadal przysługuje nam prawo odmowy zeznań, jednakże w ograniczonym zakresie. Świadkowi przysługuje prawo odmowy odpowiedzi na pytanie, gdy udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić jego lub osobę najbliższą na odpowiedzialność karną. Nie mamy zatem obowiązku pogrążania siebie lub swoich bliskich. Dotyczy to jednak tylko odpowiedzialności za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. Nie można odmówić, gdyby narażało to na odpowiedzialność za wykroczenie.

Dodatkowo świadek może żądać, aby przesłuchano go na rozprawie z wyłączeniem jawności, gdyby treść zeznań mogła narazić na hańbę jego lub osobę najbliższą.

Zwolnienie z obowiązku zeznawania

Poza przykładami wskazanymi powyżej, można zwolnić od złożenia zeznania lub odpowiedzi na pytania osobę pozostającą z oskarżonym w szczególnie bliskim stosunku osobistym. Osoba taka musi jednak złożyć wniosek o takie zwolnienie i wykazać ten bliski stosunek.

Przepis nie mówi, co to znaczy szczególnie bliski stosunek osobisty. Przyjmuje się, że chodzi więź o charakterze emocjonalnym pomiędzy dwiema osobami. Jako przykłady podaje się:

  • ustalenia pozostawania we wspólnym pożyciu przez dwie osoby tej samej płci,
  • posiadania wspólnego potomstwa z oskarżonym,
  • pozostawania w związku narzeczeńskim.

O powyższych prawach do odmowy składania zeznań czy odpowiedzi na pytania, świadek musi zostać pouczony przed rozpoczęciem czynności. Wzmianka o pouczeniu musi zostać zamieszczona w protokole.

Aby uzyskać poradę prawną lub pomoc podczas przesłuchania, zapraszam do kontaktu.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *