Każdej zimy powraca to samo pytanie: kto odpowiada za odśnieżanie chodników i kto ponosi odpowiedzialność, gdy dojdzie do wypadku na oblodzonej nawierzchni? Odpowiedź nie zawsze jest oczywista. Choć podstawowy obowiązek spoczywa na właścicielach nieruchomości, prawo przewiduje istotne wyjątki, a dodatkowo gmina może ponosić odpowiedzialność odszkodowawczą za brak nadzoru.
Podstawowym aktem prawnym regulującym te kwestie jest ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.
Odpowiedzialność za odśnieżanie chodników – co mówi ustawa?
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, właściciele nieruchomości mają obowiązek:
uprzątnięcia błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z chodników położonych wzdłuż ich nieruchomości.
Za chodnik w rozumieniu ustawy uznaje się wydzieloną część drogi publicznej przeznaczoną dla ruchu pieszych, położoną bezpośrednio przy granicy nieruchomości.
W praktyce oznacza to, że:
- obowiązek dotyczy zarówno osób fizycznych, jak i przedsiębiorców,
- nie ma znaczenia, że chodnik jest własnością gminy,
- właściciel nieruchomości odpowiada za jego bieżące utrzymanie w okresie zimowym.
Wyjątek ustawowy: kiedy właściciel NIE odpowiada za odśnieżanie chodnika?
Ustawa przewiduje bardzo istotny wyjątek, o którym wielu właścicieli (i poszkodowanych) nie wie.
Zgodnie z tym samym przepisem (art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy), obowiązek odśnieżania NIE obciąża właściciela nieruchomości, jeżeli:
na chodniku dopuszczony jest płatny postój lub parkowanie pojazdów samochodowych.
Co to oznacza w praktyce?
Jeżeli chodnik:
- znajduje się w strefie płatnego parkowania, lub
- faktycznie pełni funkcję płatnego parkingu,
to właściciel nieruchomości przyległej nie ma obowiązku jego odśnieżania.
Kto odpowiada w takim przypadku?
W tej sytuacji odpowiedzialność przechodzi na gminę, która:
- organizuje strefę płatnego parkowania,
- pobiera opłaty za postój,
- odpowiada za stan nawierzchni i bezpieczeństwo pieszych.
Dla praktyki odszkodowawczej ma to kluczowe znaczenie — roszczenia należy kierować bezpośrednio przeciwko gminie, a nie właścicielowi posesji.
Rola gminy – nadzór nad właścicielami nieruchomości
Nawet gdy chodnik nie jest płatnym parkingiem, gmina nie jest całkowicie zwolniona z odpowiedzialności.
Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nakłada na gminę obowiązek:
- nadzorowania wykonywania obowiązków przez właścicieli nieruchomości,
- podejmowania działań kontrolnych,
- stosowania środków przymuszających (np. mandaty, decyzje administracyjne).
Brak reakcji gminy na oczywiste zaniedbania może skutkować jej odpowiedzialnością odszkodowawczą.
Uchwała Sądu Najwyższego – III CZP 38/17
Kluczowe znaczenie dla odpowiedzialności gmin ma uchwała Sądu Najwyższego z 24 listopada 2017 r., sygn. III CZP 38/17.
Co stwierdził Sąd Najwyższy?
Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał, że:
- gmina może ponosić odpowiedzialność za szkody powstałe na nieodśnieżonym chodniku,
- jeżeli szkoda jest wynikiem nienależytego sprawowania nadzoru nad właścicielem nieruchomości, który był zobowiązany do odśnieżania,
- odpowiedzialność gminy ma charakter deliktowy (odszkodowawczy).
Co istotne, osoba poszkodowana:
- może pozwać gminę bezpośrednio,
- nie musi wykazywać, że gmina sama fizycznie odśnieżała chodnik,
- wystarczy wykazać brak skutecznego nadzoru.
Po wypłacie odszkodowania gmina może dochodzić zwrotu od właściciela nieruchomości (tzw. roszczenie regresowe), ale nie obciąża to poszkodowanego.
Odpowiedzialność za wypadek na oblodzonym chodniku – kto odpowiada?
Podsumowując:
- właściciel nieruchomości odpowiada za nieodśnieżony chodnik przylegający do posesji,
- właściciel NIE odpowiada, jeżeli chodnik stanowi płatny parking,
- gmina odpowiada, gdy:
- chodnik jest objęty strefą płatnego parkowania,
- nie sprawowała należytego nadzoru nad właścicielem,
- doszło do szkody na skutek jej zaniechań.
Podsumowanie
Odpowiedź na pytanie, kto odpowiada za odśnieżanie chodników, zależy od konkretnego stanu faktycznego. Choć zasadą jest odpowiedzialność właścicieli nieruchomości, prawo przewiduje wyraźne wyjątki, a orzecznictwo Sądu Najwyższego jednoznacznie potwierdza możliwość pociągnięcia gminy do odpowiedzialności.
Jeżeli doznałeś urazu na oblodzonym chodniku lub chcesz ustalić, kto ponosi odpowiedzialność w Twojej sprawie – skontaktuj się z naszą kancelarią. Udzielam kompleksowej pomocy prawnej w sprawach o odszkodowania.